طرح شناسنامه دار کردن کارت های اضطراری بنزین چیست؟
به گزارش تعمیرکار، طرح شناسنامه دار کردن کارت های اضطراری جایگاه ها با تشکیل زیرساختی مستقل از سامانه هوشمند سوخت، امکان ثبت هویت افراد و بررسی دفعات سوخت گیری را فراهم می آورد.
به گزارش تعمیرکار به نقل از خبرنگاران جوان، افزایش سهم کارت های اضطراری جایگاه ها در سوخت گیری بنزین، در سالهای اخیر به یکی از موضوعات مورد توجه سیاست گذاران حوزه انرژی تبدیل گشته است؛ چونکه استفاده از این کارتها، بدون ثبت دقیق مشخصات هویتی استفاده کننده و اطلاعات خودرو، امکان رصد الگوی مصرف و شناسایی موارد احتمالی انحراف سوخت را محدود می کند.
در چنین شرایطی، طرح شناسه دار کردن سوخت گیری با کارت اضطراری جایگاه ها با هدف ثبت اطلاعات کاربران، شفاف سازی تراکنش ها و فراهم کردن زمینه مدیریت هدفمند مصرف بنزین در دستور کار قرار گرفته است؛ طرحی که اجرای آن از تهران شروع شده و مقرر است بعد از رفع نقصها و ارزیابی نتایج، به سایر مناطق کشور گسترش یابد.
سهم ۴۱ درصدی کارت های جایگاه از مصرف بنزین
برمبنای اعلام کرامت ویس کرمی، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی ایران، در ۱۶ روز نخست شهریور ۱۴۰۵، بطور میانگین روزانه ۱۴۴ میلیون لیتر بنزین در کشور مصرف شده است که ۵۹ درصد آن با کارت سوخت شخصی و ۴۱ درصد با کارت اضطراری جایگاه ها انجام شده است.
این آمار نشان میدهد با وجود تاکید سیاست گذاران بر استفاده از کارت سوخت شخصی، سهم کارت های جایگاه همچنان قابل توجه است؛ موضوعی که لزوم شناسایی دقیق تر تراکنش های سوخت گیری و بررسی الگوی مصرف را برجسته می کند.
برمبنای قوانین بودجه سنواتی، وزارت نفت موظف شده است استفاده از کارت سوخت شخصی را به حداکثر و استفاده از کارت اضطراری جایگاه را به حداقل برساند. دلیل این سیاست آنست که هنگام استفاده از کارت شخصی، اطلاعات در رابطه با خودرو، میزان سوخت گیری و محل رفتن به جایگاه با دقت بیشتری قابل ثبت و بررسی است؛ اما در استفاده از کارت اضطراری، قبل از اجرای طرح جدید، امکان انتساب دقیق هر تراکنش به فرد استفاده کننده و بررسی سوخت دریافتی او به همین شکل وجود نداشت.
ویس کرمی ضمن اشاره به تجربه اجرای سیاستهای پیشین مدیریت مصرف سوخت توضیح داده است که محدود کردن ناگهانی کارت های جایگاه می تواند برای افرادی که کارت سوخت شخصی خودرا همراه ندارند، مشکل ایجاد نماید و حتی به افزایش صف در جایگاه ها منجر شود. به همین دلیل، بجای حذف یکباره این امکان، شناسنامه دار کردن تراکنش های کارت اضطراری به عنوان راهکاری مکمل در دستور کار قرار گرفته است.
تجربه سه نرخی شدن بنزین و تغییر الگوی سوخت گیری
یکی از تجربه های اخیر در حوزه مدیریت مصرف بنزین، اجرای مصوبه هیات وزیران در رابطه با سه نرخی شدن این فرآورده با نرخ های ۱۵۰۰، ۳۰۰۰ و ۵۰۰۰ تومان است.
بگفته مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی ایران، قبل از اجرای این مصوبه، سهم کارت جایگاه از سوخت گیری بنزین حدود ۴۲ درصد بود که بعد از اجرای آن به حدود ۲۵ درصد کم شد. این روند نشان داد تغییر در سیاستهای در ارتباط با سهمیه و نرخ سوخت می تواند بر نحوه ی استفاده از کارت های سوخت تاثیر بگذارد.
مصوبه دوم آذرماه ۱۴۰۴ هیات وزیران هم سازوکاری برای تصمیم گیری در رابطه با میزان سهمیه لیتری و اعتباری بنزین، نرخ های اول و دوم، مدت مجاز ذخیره سهمیه در کارت سوخت شخصی و نرخ های مرتبط پیش بینی کرده است. برمبنای این سازوکار، کارگروهی با حضور نمایندگان سازمان برنامه و بودجه، وزارتخانه های نفت، کشور و امور اقتصادی و دارایی، شورای اطلاع رسانی دولت و وزارت اطلاعات در رابطه با موضوعات مرتبط تصمیم گیری می کند.
با این وجود، مدیریت مصرف سوخت صرفا به تغییر نرخ ها و سهمیه ها محدود نمی گردد. شناسایی دقیق تر تراکنش ها هم می تواند اطلاعات لازم را برای ارزیابی سیاستهای اجرائی در اختیار تصمیم گیران قرار دهد؛ اطلاعاتی که قبل از این به سبب ناشناس بودن قسمتی از سوخت گیری ها، با محدودیت همراه بود.
مبنای قانونی طرح شناسنامه دار کردن کارت های جایگاه
طرح شناسه دار کردن سوخت گیری با کارت اضطراری جایگاه، صرفا یک اقدام فنی نیست و برمبنای اسناد بالادستی و تکالیف قانونی طراحی شده است.
برمبنای توضیحات ویس کرمی، مصوبه ۲۷ شهریور ۱۴۰۴ هیات وزیران، به پیشنهاد سازمان برنامه و بودجه و با همکاری وزارتخانه های نفت، کشور و صنعت، معدن و تجارت، سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان ملی استاندارد، برنامه جامع تخصیص حامل های انرژی در شبکه حمل و نقل کشور را به تصویب رسانده است.
این برنامه با استناد به جزء یک بند «ب» ماده ۴۶ قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت تدوین شده و راهبرد ششم آن به تخصیص بهینه و هدفمند سهمیه سوخت خودرو ها و موتورسیکلت های شخصی اختصاص دارد. یکی از محورهای این راهبرد هم فراهم کردن امکان شناسه دار کردن انواع سوخت گیری خودرو ها و موتورسیکلت های شخصی است.
در همین چارچوب، شناسه دار کردن تراکنش های کارت اضطراری جایگاه ها با هدف ایجاد امکان ثبت اطلاعات فرد استفاده کننده، محل سوخت گیری و میزان سوخت دریافتی دنبال می شود. همچنین، برمبنای توضیحات عباس باصفا، مدیر سامانه هوشمند سوخت کشور، در قوانین در ارتباط با این حوزه بر استفاده گسترده از کارت های هوشمند سوخت، همچون هدف گذاری استفاده ۹۵ درصدی از این کارتها، تاکید شده است.
اجرای طرح در تهران؛ از مرحله آزمایشی تا توسعه عملیاتی
اجرای طرح شناسنامه دار کردن کارت های اضطراری ابتدا بصورت آزمایشی در برخی از جایگاه های تهران شروع شد. در اوایل مهرماه ۱۴۰۵، شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی از شروع اجرای آزمایشی طرح در ۵۴ جایگاه منتخب شهر تهران اطلاع داد.
طبق اعلام عباس باصفامدیر سامانه هوشمند سوخت کشور، اجرای طرح کم کم توسعه یافت و تعداد جایگاه های مجهز به سامانه به ۱۸۰ جایگاه رسید.
وی افزود که این فرآیند در مدت کوتاهی در تمام جایگاه های شهر تهران عملیاتی شود و بعد از تکمیل آن، اجرای طرح در کلان شهر های دیگر و سپس سایر مناطق کشور دنبال شود.
در مقابل، ویس کرمی هم از اجرای آزمایشی طرح در ۲۵۰ جایگاه از مجموع حدود ۳۶۰ جایگاه استان تهران آگاهی داده است. این ارقام به مقاطع مختلف اجرای طرح مربوط می شوند و مبین روند توسعه تدریجی تجهیزات در جایگاه ها هستند.
مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی ایران میانگین زمان انجام فرآیند را حدود ۳۰ ثانیه تا کمتر از یک دقیقه اعلام نموده است؛ هرچند این زمان امکان دارد با عنایت به شرایط جایگاه و مراحل اجرائی تفاوت داشته باشد.
ثبت بالاتر از ۲ هزار لیتر بنزین برای یک فرد
یکی از مهم ترین نتایج اولیه اجرای طرح، فراهم شدن امکان شناسایی سوخت گیری های پرتکرار است. ویس کرمی اعلام نموده است در بررسی تراکنش های ثبت شده در جایگاه های مجهز به سامانه، موردی شناسایی شده که یک فرد طی دوره اجرای طرح، ۱۰۵ بار سوخت گیری کرده و در مجموع بالاتر از ۲ هزار لیتر بنزین دریافت کرده است.
اهمیت این داده در آنست که قبل از اجرای سامانه، شناسایی دقیق فرد استفاده کننده از کارت اضطراری و محاسبه مجموع دفعات رجوع و حجم سوخت دریافتی او به همین شکل امکانپذیر نبود.
با این وجود، ثبت چنین تراکنشی به تنهایی به مفهوم اثبات تخلف یا قاچاق نیست؛ بلکه اطلاعات به دست آمده می تواند مبنایی جهت بررسی های تکمیلی و شناسایی الگوهای غیرمتعارف مصرف باشد. تشخیص تخلف و اعمال محدودیت هم به بررسی های قانونی و تصمیم مراجع ذی صلاح نیاز دارد.
ویس کرمی تاکید کرده است که در مرحله فعلی، محدودیت جدیدی برمبنای شماره ملی برای تعداد دفعات سوخت گیری یا میزان بنزین دریافتی اعمال نشده است. هدف اصلی در این مرحله، ایجاد زیرساخت، ثبت داده ها و فراهم کردن امکان تحلیل دقیق تر الگوی مصرف است تا در صورت اتخاذ تصمیم های بعدی، سیاستها بر پایه اطلاعات قابل اتکا اجرا شوند.
پیشگیری از انحراف سوخت؛ هدفی فراتر از ثبت اطلاعات
کارت های اضطراری جایگاه در ابتدا برای شرایطی درنظر گرفته شده بودند که راننده کارت سوخت شخصی خودرا همراه نداشت. با گذشت زمان و افزایش سهم این کارتها در سوخت گیری، لزوم بازبینی در نحوه ی استفاده از آنها بیشتر شد.
عباس باصفا ضمن اشاره به افزایش استفاده از کارت های اضطراری در سالهای اخیر گفته است که در تعدادی موارد، عرضه خارج از شبکه سوخت از راه این کارتها انجام می شد؛ چونکه مشخص نبود چه فردی، در کدام جایگاه و برای چه منظوری از کارت بهره برده است.
از این منظر، شناسنامه دار کردن تراکنش ها می تواند امکان بررسی دقیق تر توزیع سوخت را فراهم آورد و به شناسایی الگوهای غیرعادی کمک نماید. با این وجود، اثربخشی نهائی طرح به کیفیت داده های ثبت شده، پوشش کامل جایگاه ها، هماهنگی میان دستگاههای مرتبط و استفاده صحیح از اطلاعات در سیاستگذاری وابسته است.
همینطور باید میان شناسنامه دار کردن سوخت گیری با کارت اضطراری و طرح انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی تفاوت قائل شد.
ویس کرمی تاکید کرده است که این دو طرح از نظر مبانی قانونی، سازوکار اجرائی و دستگاه مسئول مستقل از یکدیگر هستند. انتقال سهمیه به کارت بانکی در قانون بودجه سال ۱۴۰۴ پیش بینی شده و بخشنامه اجرائی آن در آذرماه همان سال به تصویب هیات وزیران رسیده است.
برمبنای توضیحات وی، مسئولیت پیگیری ایجاد زیرساخت یا سوئیچ سهمیه بر عهده وزارت امور اقتصادی و دارایی است و شرکت ملی پخش فرآورده های نفتی آمادگی دارد در چهارچوب الزامات فنی و امنیتی با اجرای آن همکاری کند.
شایان ذکر است طرح شناسنامه دار کردن کارت های اضطراری جایگاه ها را میتوان گامی برای افزایش شفافیت در زنجیره توزیع بنزین دانست؛ اقدامی که با ثبت هویت استفاده کننده، محل سوخت گیری و میزان بنزین دریافتی، امکان تحلیل دقیق تر مصرف و بررسی موارد احتمالی انحراف سوخت را فراهم می آورد.
با این وجود، موفقیت طرح تنها به نصب تجهیزات وابسته نیست و به تکمیل پوشش جایگاه ها، رفع مشکلات اجرائی، شفافیت هزینه ها و اتخاذ تصمیم های مبتنی بر داده نیاز دارد. بالاخره، باید دید نتایج پایش این سامانه تا چه اندازه به کاهش عرضه خارج از شبکه، بهبود مدیریت مصرف و تسهیل سوخت گیری شهروندان منجر خواهد شد.
منبع: تعمیرکار
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان سایت تعمیرکار در مورد این مطلب